ساعتهای محمدرضا شاه پهلوی (Mohammad Reza Pahlavi)، آخرین پادشاه ایران، امروز در شمار پرآوازهترین ساعتهای دههی ۷۰ میلادیاند. نام او با چهار ساعت گره خورده است: نمونهی منحصربهفرد اودمار پیگه رویال اوک از طلای سفید که سال ۱۹۷۲ برایش مونتاژ شد، اودمار پیگه «کبرا» 5403BC از طلای سفید، پتک فیلیپ ناتیلوس 3700 «جامبو» که در عکس رنگی مشهورش استیل به نظر میرسد، و رولکس دیدیت 1831 پلاتینیومی که به سفارش دربار ایران و به گفتهی پژوهشگران تنها در ۸ نسخه ساخته شد.
نکات کلیدی این مقاله:
بعضی آدمها ساعت را فقط برای دانستن زمان میبندند. بعضی دیگر با ساعتشان سلیقه، دوران و حتی شخصیتشان را نشان میدهند. محمدرضا پهلوی از گروه دوم بود. او از ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷ خورشیدی (۱۹۴۱ تا ۱۹۷۹ میلادی) پادشاه ایران بود. در ۴ آبان ۱۲۹۸ (۲۶ اکتبر ۱۹۱۹) در تهران به دنیا آمد و در ۵ مرداد ۱۳۵۹ (۲۷ ژوئیهی ۱۹۸۰) در قاهره درگذشت.
در این مقاله از ساعتهای محمدرضا شاه پهلوی فقط از زاویهی ساعتسازی حرف میزنیم: کدام مدلها مستند هستند، کدام روایتها افسانهاند و هر کدام از این ساعتها امروز چه جایگاهی در دنیای کلکسیون دارند. هر جا سندی محکم وجود نداشته، این را صریح گفتهایم.
محمدرضا شاه پهلوی مجموعهای از ساعتهای برندهای بزرگ سوئیسی داشت. مستندترین آنها رویال اوک طلای سفید و «کبرا»ی اودمار پیگه، ناتیلوس پتک فیلیپ و رولکس دیدیت 1831 هستند. کنار اینها، از ساعتهای جیبی واشرون کنستانتین و ساعتهایی که دربار بهعنوان هدیه سفارش میداد هم یاد شده است. در یک عکس رسمی دههی ۷۰ هم یک پتک فیلیپ کالاتراوای ظریف با بند فلزی روی مچ او دیده میشود.
یک نکته را از همین ابتدا بدانید. عکسهای روشن از ساعتهای شاه کم است. مردان شیکپوش آن دوره ساعت را بالاتر روی مچ میبستند و سرآستین پیراهن معمولاً آن را میپوشاند. برای همین بخشی از این داستان را از آرشیو برندها و کاتالوگ حراجها میشناسیم، نه از عکسهای خبری.
| ساعت | رفرنس | سال | جنس و قطر | موتور | جایگاه امروز |
|---|---|---|---|---|---|
| اودمار پیگه رویال اوک | 5402 (نمونهی قاب 60647) | ۱۹۷۲ | طلای سفید، ۳۹ میلیمتر | اتوماتیک، کالیبر 2121 | تکنسخه؛ قاب آن بعدها از بین رفت |
| اودمار پیگه «کبرا» | 5403BC | معرفی ۱۹۷۱ | طلای سفید، حدود ۳۴ میلیمتر | اتوماتیک، کالیبر 2121 | کلکسیونی و کمیاب |
| پتک فیلیپ ناتیلوس «جامبو» | 3700/1 | معرفی ۱۹۷۶؛ عکس اواخر دههی ۷۰ | استیل (در عکس رنگی)، ۴۲ میلیمتر | اتوماتیک، کالیبر 28-255 C | از گرانترین ناتیلوسهای قدیمی |
| رولکس دیدیت | 1831 | حدود ۱۹۷۷ | پلاتین و الماس، حدود ۳۶ تا ۳۷ میلیمتر | اتوماتیک دیدیت، ۲۶ جواهر | حدود ۸ نسخه؛ از نادرترین دیدیتها |
| پتک فیلیپ کالاتراوا (منسوب) | 3520/12 | معرفی ۱۹۶۵ | طلای سفید با بند بافتدار یکپارچه، ۳۲ میلیمتر | کوکی دستی، کالیبر 175 | ساعت رسمی و کمادعا؛ انتساب بر پایهی عکس |

اودمار پیگه رویال اوک (Audemars Piguet Royal Oak) اولین ساعتی است که نامش با شاه ایران گره خورده و خوشبختانه مستندترین آنها هم هست. بر اساس آرشیو رسمی اودمار پیگه، شاه نمونهی اولیهی طلای سفید این ساعت را پیش از عرضه دیده بود و یک نمونه سفارش داد، به این شرط که از طلای سفید باشد.
کمی به عقب برگردیم. رویال اوک را ژرالد جنتا (Gérald Genta) طراحی کرد و آوریل ۱۹۷۲ در نمایشگاه بازل رونمایی شد. قرار بود ساعتی ورزشی و استیل باشد. اما چون ساختار قاب یکتکهی آن کاملاً تازه بود، چهار نمونهی اولیه را در ژوئن ۱۹۷۰ از طلای سفید ساختند. دستکم دو نمونه ذوب شد و فقط یکی موتور گرفت.
همین نمونه، با شمارهی قاب 60647، در ۶ ژوئیهی ۱۹۷۲ از طریق واشرون کنستانتین، که آن زمان توزیع اودمار پیگه را بر عهده داشت و با دربار ایران رابطهی خوبی داشت، فروخته شد. آرشیو اودمار پیگه میگوید این ساعت به احتمال زیاد برای محمدرضا شاه بوده است.
جالبترین سند این داستان یک سفارش ساده است. در ۲۸ سپتامبر ۱۹۷۲ اودمار پیگه یک صفحهی تکی برای مدل 5402 ثبت کرد که روی نشانگر ساعت ۱۲ آن حروف «MRP» حک شده بود. آرشیو برند این حروف را به احتمال زیاد مخفف Mohammad Reza Pahlavi میداند. یعنی شاه میخواست ساعتش کاملاً شخصی باشد.
سرنوشت این ساعت هم شنیدنی است. در سال ۱۹۸۰ ساعت از طریق یک وکیل سرشناس به سوئیس برگشت. بهشدت آسیب دیده بود و گفته میشود شاه مقاومت آن در برابر آب را در استخر امتحان کرده بود. قاب 60647 از بین برده شد و قاب تازهای با شمارهی B34438 جایش را گرفت.
این نمونه یک استثنا بود. رویال اوک طلای سفید بهطور رسمی تازه در سال ۱۹۷۷ به کالکشن اضافه شد و از مدل 5402BC در کل ۱۵۰ عدد فروخته شد. آرشیو برند همچنین میگوید شاه علاوه بر نسخهی طلای سفید، تعداد زیادی رویال اوک استیل هم برای اطرافیانش سفارش داده بود.
نه، دستکم نه به آن معنایی که معمولاً گفته میشود. سالها این باور رایج بود که اولین رویال اوک سری A، یعنی A1، به شاه ایران فروخته شده است. اما طبق یادداشتهای مدیر وقت فروش اودمار پیگه، ساعت شمارهی یک با قاب 67001 تازه در ۸ ژوئیهی ۱۹۷۴ به یکی از مدیران یک جواهرسازی مشهور آمریکایی تحویل داده شد. آنچه دربارهی شاه مستند است، «اولین رویال اوک طلای سفید» است، نه A1.
اگر دنبال حالوهوای همین خانواده هستید، طرحهای الهامگرفته از رویال اوک را در صفحهی ساعتهای اودمار پیگه رویال اوک ببینید.
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/ap-royal-oak-1017-silver-automatic
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/ap-royal-oak-1017-silver-black-dial-chronograph
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/audemars-piguet-royal-oak-green-dial

اودمار پیگه «کبرا» (Audemars Piguet Cobra) با رفرنس 5403BC، ساعتی از طلای سفید با صفحهی آبی سانری و نشانگرهای الماس است که محمدرضا شاه در عکسهایی از دههی ۷۰ آن را به مچ دارد. این ساعت بیشتر از هر مدل دیگری با نام او شناخته میشود و در بازار کلکسیون به آن «کبرای شاه» هم میگویند.
اینجا باید یک اشتباه رایج را اصلاح کنیم. در بعضی نوشتهها کبرا را «اولین رویال اوک» معرفی کردهاند. این درست نیست. کبرا با رفرنس 5403 در سال ۱۹۷۱ معرفی شد، یعنی یک سال پیش از رویال اوک با رفرنس 5402. شمارهی رفرنسش بزرگتر است، اما زودتر به بازار آمد. «کبرا» هم نام رسمی نیست؛ لقبی است که کلکسیونرها به خاطر شکل بند گذاشتهاند.
اگر کمی تخیل داشته باشید، کل ساعت شبیه یک مار کبرای ایستاده است. صفحهی گرد سرِ مار است و بند طلایی بافتهشده، که بهتدریج پهن میشود و صفحه را در آغوش میگیرد، فلسهای بدنش. قاب و بند کاملاً یکپارچهاند، طوری که ساعت نیمی ساعت و نیمی جواهر به نظر میرسد.
چند مشخصهی فنی این مدل:
ارزش کبرا هم در این سالها بالا رفته است. در کاتالوگ سال ۱۹۷۷ فروشندگان رسمی اودمار پیگه، قیمت نسخهی طلای سفید ۶٬۷۹۰ فرانک سوئیس بود. در سال ۲۰۲۴ یک 5403BC طلای سفید با صفحهی آبی و الماس، ساخت ۱۹۷۸، در هنگکنگ به ۳۳۰٬۲۰۰ دلار هنگکنگ (حدود ۴۲ هزار دلار) فروخته شد.
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/ap-chronograph-silver-blue-dial
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/audemars-piguet-new-tourbillon-blue-dial
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/ap-tourbillon-royaloak-silver-silver-dial

پتک فیلیپ ناتیلوس (Patek Philippe Nautilus) 3700 اولین نسل ناتیلوس است و محمدرضا شاه در چند عکس از اواخر دههی ۷۰ میلادی با آن دیده میشود. مشهورترینِ این عکسها او را پشت میز کارش، با گوشی تلفنی طلایی در دست، نشان میدهد؛ ساعت روی مچ دست چپش است و شکل قاب و بند یکپارچه از زیر سرآستینش کاملاً پیداست. رنگ روشن قاب و بند در این عکس رنگی با نسخهی استیل، یعنی 3700/1A، جور درمیآید. در منابع مجموعهداران به نسخهی طلای زرد، 3700/1J، هم در عکسی سیاهوسفید از سال ۱۹۷۹ اشاره شده است، اما رنگ فلز را در عکس سیاهوسفید نمیتوان با قطعیت تشخیص داد.
ناتیلوس را هم ژرالد جنتا طراحی کرد و پتک فیلیپ آن را در سال ۱۹۷۶ معرفی کرد. چهار سال پس از رویال اوک، پتک فیلیپ هم وارد دنیای ساعتهای ورزشی لوکس با بند یکپارچه شد. شاه، که پیشتر از اولین مشتریان رویال اوک بود، چند سال بعد ناتیلوس را هم انتخاب کرد و آن را زیر کتوشلوارهای رسمیاش به دفتر کار میبرد.
قطر ۴۲ میلیمتری آن در دههی ۷۰ برای یک ساعت مردانه بسیار بزرگ بود. برای همین کلکسیونرها به آن لقب «جامبو» دادند. مشخصات کلیدیاش اینهاست:
در سال ۲۰۲۶، همزمان با پنجاهمین سالگرد ناتیلوس، یک 3700/1 طلای زرد ساخت حدود ۱۹۸۰ با جعبه و مدارک در هنگکنگ به ۱٬۷۷۸٬۰۰۰ دلار هنگکنگ (حدود ۲۲۸ هزار دلار) فروخته شد. نسخهی استیل ارزانتر است اما همچنان پرطرفدار؛ برای نمونه یک 3700/1A ساخت ۱۹۷۷ در سال ۲۰۲۴ در نیویورک ۸۲٬۵۵۰ دلار فروش رفت.
اگر میخواهید بدانید ناتیلوس از آن 3700 چگونه به مدلهای امروزی رسید، مقالهی مقایسهی ناتیلوس 3712 و 5712 را بخوانید. مدلهای همین خانواده را هم در صفحهی ساعت پتک فیلیپ ناتیلوس ببینید.
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/patek-nautilus-date-steel-blue
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/patek-nautilus-date-steel-black
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/patek-philippe-nautilus-silver-whitedial-automatic

در کنار ساعتهای پرسروصدایی مثل کبرا و رولکس پلاتینی، در برخی عکسهای رسمی دههی ۱۹۷۰ ساعتی بسیار سادهتر روی مچ محمدرضا شاه دیده میشود: یک ساعت گرد و تخت با بند فلزی یکپارچه. این ساعت را به پتک فیلیپ کالاتراوا مدل 3520/12 نسبت میدهند؛ هرچند سند رسمی یا حراجی که مالکیت شاه بر این مدل را تأیید کند منتشر نشده و این انتساب بیشتر بر پایهی شباهت ظاهری در عکسهاست.
مدل 3520 در سال ۱۹۶۵ معرفی شد و پتک فیلیپ آن را در زمان خودش باریکترین ساعت ضدآب دنیا معرفی میکرد؛ دلیلش درِ پشت پیچی بود. قطر قاب ۳۲ میلیمتر است و نسخههای سری اول با موتور کوکی دستی کالیبر 175 کار میکنند. پسوند «/12» به نسخهای اشاره دارد که بند طلای بافتدار آن با قاب یکپارچه طراحی شده و همین بافت، ساعت را بیشتر شبیه یک جواهر کرده تا یک ابزار.
این مدلها امروز در حراجها قیمت نسبتاً معقولی برای یک پتک کلاسیک دارند؛ برای نمونه یک 3520/12 طلای سفید با صفحهی خاکستری در سال ۲۰۱۹ حدود ۵٬۲۵۰ دلار فروخته شد. اگر به سبک رسمی و بیادعای این ساعت علاقه داری، مدلهای کالاتراوای نوراشاپ را در ادامه ببین.
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/patek-calatrava-black
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/patek-calatrava-white
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/patek-calatrava-blue

رولکس دیدیت (Rolex Day-Date) با رفرنس 1831، دیدیتی پلاتینیومی با قاب بشکهای است که حدود سال ۱۹۷۷ به سفارش ویژهی محمدرضا شاه پهلوی ساخته شد. پژوهشگران ساعت معتقدند فقط ۸ نسخه از آن تولید شده و همین آن را به یکی از نادرترین رفرنسهای تاریخ رولکس تبدیل کرده است.
بر اساس کاتالوگ حراجها، این ساعتها برای هدیه دادن به مهمانان برجسته و نزدیکان دربار سفارش داده شدند. روی کاتالوگ یکی از نمونهها نوشته شده که ساعت در سال ۱۹۷۷ به ایران فروخته شده است. تا امروز فقط چهار نمونه از این هشت ساعت به بازار آمدهاند. دو تا صفحهی «استلا»ی لاکی دارند و دو تا صفحهی آبی با نشانگرهای الماس.
نسخهی شمارهی 001 این ساعت، با صفحهی آبی روشن و الماس، در سال ۲۰۱۶ در هنگکنگ به ۱٬۷۵۰٬۰۰۰ دلار هنگکنگ (حدود ۲۲۵ هزار دلار) فروخته شد. همین ساعت در سال ۲۰۲۱ در ژنو دوباره به حراج رفت و به ۲۸۹٬۸۰۰ فرانک سوئیس رسید. یک نمونهی دیگر با صفحهی استلای شرابی هم در سال ۲۰۱۵ به ۳۰۵ هزار فرانک فروخته شده بود.
اگر طرح کلاسیکتر دیدیت را دوست دارید، مدلهای این خانواده را در صفحهی ساعت رولکس دی دیت ببینید.
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/rolex-day-date-platinum
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/rolex-day-date-silver-diamond-blue-dial
https://www.nuorashop.ir/product/watch/1/rolex-day-date-silver-shell-blue-dial
غیر از چهار ساعت بالا، محمدرضا شاه ساعتهای دیگری هم داشت که اسنادشان کمتر است. این بخش را با احتیاط بخوانید؛ اینها روایتهای منتشرشده در منابع ساعتسازیاند، نه فهرستی کامل.
ساعتهای محمدرضا شاه پهلوی ارزشمندند چون سه چیز را با هم دارند: کمیابی واقعی، پیوند با یک نام تاریخی و انتخابهایی که از زمان خودشان جلوتر بودند. او رویال اوک و ناتیلوس را زمانی انتخاب کرد که خیلیها هنوز ساعت ورزشی گرانقیمت را باور نداشتند.
به این فکر کنید: رویال اوک در سال ۱۹۷۲ حدود ۳٬۳۰۰ فرانک قیمت داشت و منتقدان میگفتند هیچکس ساعت استیل را به قیمت طلا نمیخرد. امروز همین سبک بند یکپارچه یکی از پرطرفدارترین دستههای دنیای ساعت است. انتخابهای شاه نشان میدهد او ساعت را مثل یک شیء طراحی میدید، نه فقط ابزار.
بازار حراج هم «سابقهی مالکیت» را جدی میگیرد. ساعتی که به یک چهرهی تاریخی وصل باشد و سند داشته باشد، معمولاً بسیار بیشتر از نمونهی مشابه بینام فروخته میشود. ولی این قاعده فقط با سند معتبر کار میکند. همانطور که در داستان A1 دیدیم، روایتهای بیسند بهراحتی جای واقعیت را میگیرند.
ساعتهای محمدرضا شاه پهلوی بیشتر از یک کلکسیون شخصیاند؛ تصویری از سلیقهی دههی ۷۰ میلادی هستند. رویال اوک تکنسخهی طلای سفید با حروف MRP، کبرای فلسدار، ناتیلوس پشت میز کار و رولکس 1831 پلاتینیومی، هر کدام بخشی از تاریخ ساعتسازی را روایت میکنند.
اگر داستان ساعتهای چهرههای مشهور برایتان جذاب است، سری به کلکسیون ساعتهای برد پیت بزنید. برای دیدن ساعتهایی با طراحی الهامگرفته از همین دوران، صفحهی ساعتهای پتک فیلیپ در نوراشاپ را ببینید.
نویسنده: تیم نوراشاپ | بهروزرسانی: ۲۶ مهر ۱۴۰۵